Në 2011-n shkenca floli shqip. Tetë të rinj shqiptarë me projekte
shkencore vlerësohen me medalje ari, argjendi dhe bronzi. Turqia,
Rumania, Ajzerbaxhan dhe Shtetet e Bashkuara "provokuan” zotësitë e
tyre.
Të stërvitur për të dhënë rezultate maksimale dhe për të zhvilluar
aftësitë laboratorike, pavarësisht moshës, talentet shqiptare shkëlqyen
duke "çuditur” juritë me idetë e projekteve dhe prezantimin e tyre.
Enio Barçi, djali nga Tirana rrëmben "medaljen e artë” në Stamboll të
Turqisë në Olimpiadën Botërore të Shkencave Ekzakte. Projekti shqiptar
"Marrja e ujit nga lagështira” vlerësohet me vendin e nderit, 17 vjeçari
fiton një nga 13 medaljet që juria shpërndau për gjenitë."Momentin kur dëgjiova emrin tim që fitova mediale ari më kanë vajtur
lot dhe u gëzova shumë. Isha shumë i lumtur, nuk u besoja veshëve”,
theksoi Erion Barçi.
Një tjetër projekt shqiptar rezultoi i suksesshëm në konkursin
ndërkombëtar. "Ndarja e vajit nga uji dhe ripërdorimi i tij” me autorë:
Artid Skënderi, Franc Hysenaj, Rudi Lulaj dhe Ermal Curri, në prill të
këtij viti u vlerësua me Medalje Argjendi në Ajzerbaxhan dhe atë të
Artë, në 21 maj, në Olimpiadën Ndërkombëtare të Shkencave Natyrore në
Turqi.
"Projekti synonte gjetjen e materialeve për pastrimin e detit nga vajrat”, theksoi Rudi Lulaj.
Të inspiruar nga Katastrofa e Gjirit të Meksikës, ku nga shpërthimi
në "Deepwater horizon”, në prill të 2010-ës, miliona litra naftë u
derdhën në oqean, të rinjtë shpjegojnë "shpikjen” që do të shërbente për
pastrimin në raste të tilla, për të eleminuar atë që amerikanët do ta
quanin "një 11 shtator mjedisor”.
"Projekti ynë kishte dy faza, faza e parë ishte mbledhja e vajit dhe
sistemimi në një sipërfaqe sa më të vogël që ta kishim më të lehtë punën
për ta pastruar, ndërsa faza e dytë ka të bëjë me idenë tonë. Në këtë
rast ne përdorëm një top pingpongu, i cili qendronte në mes të vajit dhe
ujit. Në fund të enës vendosej një valvulë që kur hapej binte uji dhe
vaji qendronte sipër”, shpjegon Rudi Lulaj.
Dhe shpikjet vazhdojnë, vlerësimet gjithashtu. Fjodor Mërkuri është
një tjetër talent. Sapo është kthyer nga Shtetet e Bashkuara, së bashku
me disa të rinj nga Cëriku, ai konkuroi në Houston të Texas-it, në
kategorinë e ambientit, me projektin "Rritja e bimëve me tretësira
ushqyese”. Mes 400 projekteve nga 1100 të rinj, jurisë i bëri përshtypje
ideja e tij, një këshillë për fermerët jashtë kushteve laboratorike.
"Dheu i papastër nuk ndikon pozitivisht në rritjen e bimëve, ndërkohë
që nëse ne do kontrollojmë përbërjen e dheut atëherë edhe bimët do të
rriten më mirë”, thekson Fjodor Merkuri.
Drita e diellit e kontrolluar dhe tretësirat janë elementët bazë për
aplikimin e projektit. "Mënyra e çuditshëm” për rritjen e bimëve, që
zbatohet nëpërmjet "mekanizmave të ndryshëm”, shpjegohet në këtë mënyrë
nga "shpikësi 17 vjeçar”.
"Kjo bimë është një spec, pjesa e poshtme është tretësira që duhet
ndërruar në çdo pesë ditë, gjë që bën që bima të rritet e shëndetshme”,
tregon Fjodor Mërkuri.
Etja për dije prodhon shpikje të tjera. Rigest Shala dhe Dejvi Dode i
bashkohen listës së të rinjve. Filmi i animuar "Right before the end”
rreshtohet ndër më të mirët në olimpiadën e këtij viti në Rumani.
Historia e një njeriu, në sytë e adoleshentëve, realizuar në kompjuter
me sisemin 3 dimensional, bëri për vehte jurinë. Medalja e bronzit, këtë
herë, i takoi Shqipërisë.
"Kjo ishte kategoria më e vështirë. Pamë që edhe skenari kishte ndikuar”, shprehet Rigest Shala.
Jetojmë në mijëvjeçarin "e inteligjencës”. Këta të rinj na kujtojnë
se gjenitë "rriten mes nesh”, pavarësisht dilemës nëse lindin apo bëhen
të tillë. Nga medaljet që pamë kuptojmë se "vlera e tyre nuk mbetet tek
‘shkenca’, por tek vendi dhe ajo që përfaqësojnë”. |